افسردگی پس از زایمان چیست؟ چگونه افسردگی پس از زایمان درمان می شود؟
افسردگی بعد از زایمان، یکی از انواع افسردگی می باشد. افسردگی پس از زایمان از جمله افسردگیهای رایج میان مادران میباشد. هنگام تولد کودک و یا در زمان حاملگی، اکثر افراد انتظار شاد بودن از مادران را دارند. اما برای اکثر مادران زایمان احساسات غیرقابل پیشبینی مانند افسردگی با خود به همراه دارد. به این فصل از ناراحتیها افسردگی بعد زایمان گفته میشود. برخی اوقات حتی این فصل از ناراحتیها قبل زایمان نیز رخ میدهد. افسردگی بعد از زایمان اینچنینی معمولا قبل و یا بعد زایمان در مادران رخ میدهد. (این افسردگی پدران را نیز تحت تاثیر قرار میدهد).
در صورت از بین نرفتن خود به خودی افسردگی پس از تولد کودک، مشکل شما چیزی فراتر از یک افسردگی ساده است. افسردگی بعد از زایمان، بیماری بسیار مهم و ناتوان کننده در مادران میباشد. مادران هیچ کنترلی بر روی این افسردگی پس از زایمان ندارند. بر خلاف تمامی انواع افسردگی، افسردگی بعد از زایمان بر اساس نقص شخصیتی، ضعف و یا رفتارهای مادر صورت نمیگیرد. در واقع افسردگی بعد از زایمان یک نوع بیماری روانی بوده که نیاز به توجه و درمان دارد.
ویدیوی زیر به زبان ساده اما علمی توضیح میدهد افسردگی چیست، چه علائمی دارد و چگونه میتوان نشانههای آن را بهتر شناخت:
علائم افسردگی بعد از زایمان
افسردگی بعد زایمان در پنجمین نسخه راهنمای تشخیصی و آماری اختلالهای روانی (DSM-۵) به عنوان اختلال دوقطبی و یا اختلال جانبی طبقهبندی شده است. شخص مبتلا به افسردگی بعد از زایمان نشانههای افسردگی اساسی را خواهد داشت. افسردگی بعد از زایمان از طریق مشاهده الگوی افسردگی فصلی در قبل یا بعد از زایمان یا حتی بعد از تولید فرزند شخص تشخیص داده میشود. بعضی اوقات شخص مبتلا به افسردگی بعد زایمان به مشکل خود به عنوان یک افسردگی ساده بعد از تولد فرزند نگاه میکند.
اما افسردگی بعد زایمان طولانیتر و همینطور شدیدتر از افسردگیهای ساده پس از تولد میباشند. افسردگی توانایی انجام فعالیتهای روزمره را کاهش داده و از تمرکز حواس مادر برای مراقبت از فرزند جدید خود جلوگیری خواهد کرد. علایم افسردگی بعد از زایمان معمولا در چند هفته اول پس از تولد کودک رخ میدهند. اما احتمال وقوع این نشانهها تا ۶ ماه پس از زایمان نیز وجود خواهد داشت. بعضی از مادران ( و یا حتی پدران) جدید نشانههای افسردگی بعد زایمان زیر را تجربه خواهند کرد :
- حالت افسردگی و یا نوسانات شدید اخلاقی
- گریهوزاری مفرط
- مشکل با برقرار کردن ارتباط با کودک یکی از مهمترین علائم افسردگی پس از زایمان
- داشتن ترس از اینکه مادر خوبی نیستند.
- خستگی مفرط و از دست دادن انرژی
- کنارهگیری از خانواده و دوستان
- داشتن مشکلات اشتهایی ( خوردن بیش از حد و یا کاهش اشتها شدید)
- داشتن مشکلات مرتبط به خواب ( سخت به خواب رفتن و یا پرخوابی)
- کاهش علاقه و اشتیاق به انجام فعالیتهای مهیج پیشین
- عصبانیت و یا تحریکپذیری احساسی شدید
- داشتن احساس بیارزشبودن، خجالت، احساس گناه و یا بیکفایتی
- داشتن مشکل با تمرکز، تصمیمگیری و تفکر شفاف و آرام یکی از مهمترین نشانههای افسردگی پس از زایمان
- اضطراب شدید و یا حملات هراسگونه (Panic Attacks)
- فکر آسیبزدن به خود یا کودک
- داشتن افکار خودکشی و یا فکر کردن به مرگ
دلایل بروز افسردگی بعد از زایمان
بر اساس پژوهشهای انجامشده، افسردگی پس از زایمان به تغییرات هورمونی خاصی که بعد از زایمان رخ میدهد، مرتبط است. پژوهشگران بر این باورند که نوسانات ناگهانی هورمونی پس از زایمان میتواند باعث بروز افسردگی در زنانی شود که به تغییرات در سطح استروژن و پروژسترون حساستر هستند. در کل، افسردگی پس از زایمان نتیجهی ترکیبی از عوامل هورمونی، محیطی، عاطفی و ژنتیکی است که برخی از آنها خارج از اختیار شما هستند. برخی از زنان ممکن است احساس کنند که مقصر ابتلا به افسردگی بعد زایمان هستند اما این وضعیت به دلیل انجام یا عدم انجام کاری به وجود نمیآید. اگر در دوران بارداری تجربه افسردگی یا اضطراب داشتهاید یا پس از زایمان دچار نوسانات خلقی بودهاید، احتمال بیشتری برای بروز افسردگی بعد زایمان خواهید داشت. همچنین، عواملی مانند خستگی فیزیکی بعد از زایمان، تلاش برای سازگاری عاطفی با مادر شدن و بیخوابی نیز میتوانند در افزایش احتمال افسردگی بعد زایمان موثر باشند.
چهار دلیل اصلی افسردگی پس از زایمان در زنان
- عوامل ژنتیکی: تحقیقات نشان میدهد که اگر فردی در خانوادهتان سابقه افسردگی پس از زایمان وجود داشته باشد، بهویژه اگر شدید باشد، خطر ابتلا به افسردگی پس از زایمان در شما نیز افزایش مییابد.
- تغییرات فیزیکی: بعد از زایمان، کاهش قابل توجه هورمونهای استروژن و پروژسترون در بدن میتواند به افسردگی کمک کند. همچنین، تغییرات در هورمونهای تیروئیدی نیز میتواند منجر به احساس خستگی و افسردگی بعد زایمان شود.
- مسائل عاطفی: زمانی که به اندازه کافی نمیخوابید و خسته هستید، ممکن است در مدیریت مسائل کوچک دچار مشکل شوید. ممکن است نگران تواناییتان در مراقبت از نوزاد باشید و احساس کنید جذابیت کمتری دارید یا با هویتتان در تضاد باشید و احساس کنید کنترل زندگیتان را از دست دادهاید. هر یک از این موارد میتواند به افسردگی پس از زایمان منجر شود.
عوارض افسردگی پس از زایمان
اگر افسردگی پس از زایمان درمان نشود، ممکن است در ارتباط عاطفی بین مادر و کودک اختلال ایجاد کند و مشکلات خانوادگی برای مادران به وجود آورد. افسردگی پس از زایمان میتواند برای ماهها یا حتی بیشتر ادامه یابد و در برخی موارد به یک اختلال افسردگی بعد زایمان مزمن تبدیل شود. مادران ممکن است از شیردهی دست بکشند، در ارتباط با نوزاد مشکل داشته باشند و در معرض خطر خودکشی قرار بگیرند. حتی اگر افسردگی پس از زایمان درمان شود، احتمال بروز افسردگی شدید در آینده برای این زنان افزایش مییابد.
- برای پدر و مادر دیگر: افسردگی پس از زایمان میتواند تأثیرات زنجیرهای داشته باشد و به فشار عاطفی بر روی تمام افراد نزدیک به نوزاد منجر شود. وقتی که یک مادر جدید به افسردگی بعد زایمان دچار میشود، خطر ابتلا به افسردگی در والد دیگر نیز ممکن است افزایش یابد. این والدین ممکن است در معرض خطر ابتلا به افسردگی قرار بگیرند، چه شریک زندگی آنها دچار این مشکل باشد یا نه.
- برای کودکان: کودکان مادرانی که دچار افسردگی پس از زایمان درماننشده هستند، بیشتر در معرض مشکلات عاطفی و رفتاری قرار میگیرند، مانند اختلال در خواب و تغذیه، گریههای مکرر و تأخیر در رشد زبانی
پیشگیری از افسردگی بعد از زایمان
اگر در گذشته دچار افسردگی بودهاید بهخصوص افسردگی پس از زایمان حتماً به پزشک خود اطلاع دهید، بهویژه اگر قصد بارداری دارید یا به تازگی متوجه بارداریتان شدهاید. در طول بارداری، پزشک میتواند شما را از نظر نشانههای افسردگی بعد زایمان بهطور منظم تحت نظر داشته باشد. همچنین، شما میتوانید پرسشنامههای غربالگری افسردگی را در دوران بارداری و بعد از زایمان پر کنید. گاهی اوقات، افسردگی خفیف میتواند با کمک گروههای حمایتی، مشاوره یا روشهای درمانی دیگر مدیریت شود. در برخی موارد، داروهای ضد افسردگی ممکن است در دوران بارداری توصیه شوند.
پس از زایمان، پزشک ممکن است معاینه زودهنگام را برای بررسی علائم افسردگی بعد زایمان توصیه کند. هر چه زودتر این وضعیت تشخیص داده شود، درمان افسردگی بعد زایمان نیز سریعتر آغاز خواهد شد. اگر سابقه افسردگی پس از زایمان دارید، پزشک ممکن است بلافاصله پس از زایمان درمان با داروهای ضد افسردگی یا مشاوره را پیشنهاد کند. مصرف بیشتر داروهای ضد افسردگی در دوران شیردهی بیخطر است.
مقابله با افسردگی پس از زایمان
اگرچه بهترین راه برای مدیریت افسردگی بعد زایمان مشورت با پزشک متخصص است، پس از مراجعه به او، راهکارهایی برای مراقبت از خودتان در طول دوره بهبود وجود دارد که بهتر است با آنها آشنا شوید. این نکات شامل موارد زیر است:
- با خودتان با مهربانی رفتار کنید.
- انتظارات غیرواقعی از خود نداشته باشید.
- از دوستان و خانواده کمک بگیرید.
- احساسات و نگرانیهای خود را بیان کنید.
- به خودتان اهمیت دهید.
- زمانی برای استراحت در نظر بگیرید.
- از خانه بیرون بروید و کمی هوای تازه تنفس کنید.
- خودتان را آزاد بگذارید و رها کنید.
درمان افسردگی بعد از زایمان
افسردگی بعد زایمان که درمان نشود، میتواند بسیار گیجکننده و ترسناک باشد و وضعیت شما را بدتر کند. باید بدانید که این مشکل بهراحتی قابل درمان است و نیازی به ترس یا اضطراب ندارید. درمان افسردگی بعد زایمان میتواند حمایت لازم را برای جلوگیری از پیشرفت افسردگی بعد زایمان و رسیدن به حالت وخیمتر فراهم کند. همچنین، داشتن مشاور یا پزشکی که وضعیت شما را درک کند، به کاهش احساس تنهایی شما کمک میکند. با درمان افسردگی بعد زایمان، ارتباط با کودکتان آسانتر خواهد شد و میتوانید بهتر از او مراقبت کنید. بنابراین، در صورت مشاهده علائم افسردگی بعد زایمان با پزشک خود تماس بگیرید تا بتوانید مراحل مشاوره یا درمان دارویی را آغاز کنید.
ویدیو زیر در مورد درمان افسردگی پس از زایمان می تواند کمک کننده باشد. آن را با دقت ببینید:
اگر علائم خفیف افسردگی بعد زایمان دارید، پزشک ممکن است پیشنهاد کند که بهطور منظم با او ملاقات کنید. در صورت وجود علائم شدیدتر، ممکن است پزشک برای شما مشاوره و داروهای ضدافسردگی یا هر دو را تجویز کند. مشاوره به معنای گفتوگو با یک درمانگر در مرکز مشاوره است. در موارد خانوادهدرمانی یا زوجدرمانی، درمانگر ممکن است با شما، همسرتان یا یکی از نزدیکان برای درمان شما صحبت کند. داروهای ضدافسردگی به متعادل کردن مواد شیمیایی مغز که مسئول تنظیم خلقوخوی شما هستند، کمک میکند. اگر پزشک لازم بداند، درباره انواع مختلف داروهای ضدافسردگی توضیح خواهد داد. پس از آغاز مصرف دارو، معمولاً در عرض سه یا چهار هفته شاهد بهبود خواهید بود. داروهای ضد افسردگی بعد زایمان ممکن است عوارض جانبی ایجاد کنند اما بیشتر آنها پس از مدتی از بین میروند. اگر عوارض جانبیای تجربه کردید که زندگی روزمرهتان را مختل کند یا افسردگی بعد زایمان شما بدتر شد، بلافاصله پزشک را مطلع کنید.
درمان افسردگی شدید پس از زایمان
اگر افسردگی پس از زایمان شما بسیار شدید است و به درمان پاسخ نمیدهد، ممکن است به یک تیم تخصصی بهداشت روان ارجاع داده شوید. این تیمها برای زنانی که به مراقبتهای پیچیده روانی نیاز دارند، در دوران بارداری و پس از زایمان خدمات ارائه میدهند. آنها به تقویت روابط بین مادر و نوزاد کمک میکنند. درمانهای دیگری که ممکن است به شما ارائه شود شامل:
- درمان شناختی رفتاری فشرده
- سایر روشهای رواندرمانی مانند مشاوره
- درمانهایی نظیر ماساژ نوزاد برای تسهیل پیوند بهتر با کودک در صورت بروز مشکل
اگر افسردگی بعد زایمان شما شدید باشد، ممکن است لازم باشد در بیمارستان بستری شوید تا زمانی که به اندازه کافی بهبود یابید و بتوانید به خانه برگردید. ایدهآل این است که شما و کودکتان در یک واحد تخصصی سلامت روان مادر و نوزاد باشید.
مصرف داروهای ضدافسردگی هنگام شیردهی
مصرف داروهای ضدافسردگی در دوران شیردهی بیخطر تلقی میشود. اگرچه این داروها به شیر مادر منتقل میشوند، اما سطح آنها بسیار پایین است. مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین ایمنترین گزینه هستند و معمولاً برای زنان شیرده دچار افسردگی بعد زایمان تجویز میشوند. دیگر داروهای ضد افسردگی بعد زایمان نیز به نظر میرسد بیخطر باشند، شامل مهارکنندههای بازجذب نوراپینفرین و بیشتر داروهای ضدافسردگی سهحلقهای
بر اساس برخی پژوهشها، نوزادان مادرانی که داروهای ضد افسردگی بعد زایمان مصرف کرده و با شیر مادر تغذیه شدهاند، ممکن است کمی بیشتر تحریکپذیر باشند یا در تغذیه یا خواب مشکلاتی داشته باشند. با این حال، نوزادان مادرانی که افسردگی بعد زایمان درماننشده دارند نیز ممکن است با همین مشکلات مواجه شوند. اگر نگرانید که تغییرات در خواب یا رفتار کودک شما ناشی از داروها باشد، با پزشک خود مشورت کنید و به یاد داشته باشید که مصرف داروها را ادامه دهید مگر اینکه پزشک توصیه کند آنها را متوقف کنید.
کلام آخر
افسردگی پس از زایمان یک اختلال رایج است که میتواند مادران تازهزاییده را تحت تأثیر قرار دهد. این افسردگی پس از زایمان ممکن است باعث احساس ناامیدی، خستگی و بیعلاقگی به فرزند شود. شناخت علائم افسردگی بعد زایمان و دریافت حمایت از خانواده و متخصصان بهداشت روان بسیار مهم است. با درمان مناسب، میتوان بهبودی را تجربه کرد و زندگی را به حالت عادی بازگرداند.
اطلاعات مفید درباره افسردگی پس از زایمان
طبق یک نظریه، ۳ الی ۶ درصد زنان نشانههای اختلال افسردگی بعد زایمان را در حین حاملگی و یا در هفتهها و ماههای پس از زایمان تجربه میکنند. زنان با سابقه در زمینه داشتن نشانههای مرتبط با اختلالات دوقطبی و یا افسردگی بعد زایمان به احتمال بیشتری در معرض نوسانات و اغتشاشات احساسی در حین زایمان و یا پس از آن قرار میگیرند. ۵۰ درصد از فصول افسردگی اساسی بعد زایمان درست قبل از زایمان شروع میشوند. این فصلهای افسردگی به عنوان مجموعهای از فصول افسردگی بعد زایمان در راهنمای DSM-۵ شناخته شدهاند. زنان دارای فصول افسردگی بعد زایمان معمولا در دوره قبل از زایمان با حملات عصبی و هراسگونه مواجه میشوند. تحقیقات انجامشده بین زنان در دورههای قبل و بعد زایمان نشاندهنده این است که زنان دارای افسردگی بعد زایمان و ترس در حین حاملگی احتمال بیشتری برای مبتلا شدن به افسردگی بعد زایمان دارند.
تغییرات فصلی روحیه در دوره قبل از زایمان با ویژگیهای روانی و یا بدون این ویژگیها بروز میکند. بسیاری از زنان دارای افسردگی بعد از زایمان نشانههای روانی ندارند. ریسک وقوع فصلهای افسردگی بعد از زایمان همراه با ویژگیهای روانی در زنانی که دارای سوابق اختلالات خلقی ( به ویژه اختلال دوقطبی) بوده به طور قابل ملاحظهای افزایش میابد. همچنین این احتمال برای افراد که قبلا نیز این فصول افسردگی را تجربه کرده و یا در خانواده خود سابقه وجود اختلال قطبی دارند، بسیار بیشتر از سایر افراد میباشد.